skip to Main Content
tessa@gottschalmeditaties.nl | Nieuwsbrief ontvangen? Klik hier om je in te schrijven.

Nieuwsbrief: Ziekte & Geluk

Relaties kunnen gelukkig maken; het zal je niet verbazen dat ze ook ziekmakend kunnen zijn. Vooral privé-relaties kunnen bepalend voor de gezondheid zijn. De basis daarvoor ligt vaak in het gezin.

Daarmee wordt geluk, ziekte en de dynamiek tussen de onderlinge gezinsleden een intrigerend thema. Het klinkt misschien vreemd, maar het komt voor dat een van de gezinsleden het op zich neemt om ziek te zijn. (Waarbij ik er meteen voor de duidelijkheid bij zeg, dat dit geen bewuste keuze is.) Dit soort keuzes, of anders gezegd psychologische dynamieken, gebeuren onbewust. Gelukkig kun je dankzij bewustwording deze ongezonde manier van omgaan met elkaar, veranderen. Wat daarbij komt kijken, daarover lees je verderop meer.

Eerst meer over de oorsprong en dat start bij het gezin. Dit is de eerste kring waarbinnen je leert hoe complex menselijke verhoudingen zijn. Gelukkig hoeft geen enkele ouder daarbij perfect te zijn. Het is meer dan voldoende wanneer de ouders ‘goed genoeg’ zijn. Het omgaan met elkaar binnen de kleine kring van het gezin is een cruciale leerschool. Het is teveel om op te noemen hoeveel je daar leert: geven en nemen, samen zijn maar ook alleen kunnen zijn, omgangsvormen, allerlei sociale regels, etc.

Afleren

Vaak merk je pas, nadat je op je zelf woont, dat je sommige aangeleerde zaken beter kunt afleren. Vooral relaties (of relatie-strubbelingen) spelen daarin een stimulerende rol. Ongemerkt herhalen we als mens de manier waarop het gezin met elkaar omging bij een nieuwe relatie. Soms uit zich het als precies het tegenovergestelde daarvan. Meestal gaat het hierbij om onschuldige hinderlijkheden Zoals even wachten op elkaar zodra het eten wordt opgediend. Deuren gewoon sluiten versus ze dicht dreunen. Minder bonkend een trap op/af denderen.

Maar wat nu als je wilt ontworstelen van je gezin, waar vroeger ronduit onsympathiek, onverschillig, laatdunkend of anderszins naar gedrag voorkwam? Verander je dat net zo makkelijk? Of komen daar onverwachts haken en ogen bij kijken?
Zoals als je wilt loskomen van het gezucht en gesteun wat een van de ouders bij het minste geringste deed? Of als een van hen agressief was, angstig, jaloers, leugenachtig, seksistisch, veeleisend, ziekelijk, et cetera.

Kwam je bijvoorbeeld met een acht thuis en bleek zelfs dat nooit goed: ‘Hadden de anderen ook een acht? Vorige keer had je een negen, waarom nu niet?’ Of die angstige ouder die bij alles wat je deed riep: ‘Pas op.’ Of een ouder die allerlei tegenslagen te lijf ging met snoepen, drinken, roken of ander destructief voedingspatroon. Het lijkt zo gemakkelijk om te denken: ‘Eenmaal uit huis heb ik daar nooit meer last van.’
Hoe anders is de werkelijkheid. Lees hoe zo’n verleden je ongemerkt kan tegenwerken.

Door als jong kind continue getuige te zijn van willekeurig negatief gedrag nestelt zich dat ongemerkt diep in je psyche. Er is zelfs een speciale term voor. Freud, de grondlegger van de psychologie, herkende dit fenomeen. Hij noemde het ‘die zärtliche Uebertragung’ (de tedere overdracht). Zelf deed hij dat af als onbelangrijk. Dat kwam hem goed uit, want anders had hij moeten bekennen dat hij stelselmatig werd voorgetrokken en opgehemeld. Hij was de ‘prins’ van het gezin en het lievelingetje van zijn moeder. Geen van zijn (half-)broers en zusters werd zo geadoreerd.

Sfeer

Later veranderde deze psychologische zienswijze en de term. Echter, nog steeds wordt het vaak gezien als geen probleem, wat tot uiting komt in de term ‘niet-conflictueuze overdracht’. Wel is duidelijk dat het een wat schimmig fenomeen betreft. Eentje die je niet snel herkent. Het is ‘iets’ wat zich op de ‘achtergrond’ van relaties afspeelt. In het verleden waren het vooral moeders die zich over de opvoeding van kinderen ontfermden, en daarmee werd de term ‘omgevingsmoeder’ soms gebruikt. In ieder geval werd daarmee een groter belang gehecht aan het totaal van omgevingsfactoren waarmee je als kind te maken krijgt. Je kunt het ook zien als de sfeer waarmee je als kind omringd werd.

Op je tenen lopen

Denk aan een dreigende, angstige, onrustige of beklemmende sfeer. Bijvoorbeeld een ouder die elke tegenslag met gezucht en gesteun tegemoet treedt, creëert een ‘Wat-nu-weer-sfeer’ die uiterst onaangenaam voor een kind is. De een zal er angstig van worden, een ander denkt ‘Net doen alsof er niets is gebeurd, anders krijgen we dat gezanik weer.’ Het kan er bijvoorbeeld toe leiden dat het kind z’n eigen problemen of klachten later veronachtzaamt. Of erger: ontkent. En dat kan in het latere leven tot zaken als overbelasting, burn-out of andere klachten leiden.
Andere voorbeelden zijn wie thuis vaak een dreigende sfeer aantrof. Of waar onverschilligheid de boventoon voerde. Of dat alleen één persoon in het gezin continue aandacht krijgt. Dat kan een zieke zijn, maar net zo goed de grillige moeder, de overdreven macho-vader, de inwonende oma (opa, tante, etc.)
Kortom: een sfeer die je liever ontloopt. En dat leidt zelden tot veel goeds.

Dagelijkse sfeer

Het lijkt zo onbenullig, de dagelijkse sfeer van toen, en toch is het van groot belang voor je geluk en gezondheid. Voordat je van zo’n soort negatieve invloed uit het verleden loskomt, zul je merken dat je tegen twee hardnekkige fenomenen aanbotst. Je loyaliteitsgevoelens (voor je ouders) en een stuk conditionering (gewenning).

Beiden geven zich niet zo maar gewonnen. De eerste is makkelijk herkenbaar, de tweede minder. Loyaliteitsgevoelens worden gemakkelijk overheerst door schuldgevoelens. Dat draagt niet bij om ze van je af te schudden. Conditionering is lastiger te ontdekken, omdat deze zo ‘volstrekt normaal’ aanvoelt.
En alsof dat niet genoeg is, er speelt nog een belangrijke kracht mee; wilskracht. Iedereen heeft die én de daarbij behorende wens om te weten hoeveel en wat hij kan.

Wilskracht

Met wilskracht erbij kom je op het terrein van gevoelens en gedachten rondom thema’s als macht en verantwoordelijkheid. Met alle facetten die daarmee te maken hebben. Zoals de varianten tussen onmacht en macht, verlangens naar beheersing/overheersing, controle-behoefte, uitbannen van onzekerheden. Maar ook het delicate verschil tussen macht (invloed) gebruiken en anderen in je macht krijgen c.q. macht over anderen uitoefenen. Macht gebruiken voor je eigen voordelen, voor het in stand houden van afhankelijkheid of gebruiken als vermogen om zelfredzaamheid te bevorderen. Het oppakken of juist uit de weggaan van verantwoordelijkheden, verlangens naar geen verantwoordelijkheid. Het gestoei met de balans tussen (on-)verantwoordelijkheid en oververantwoordelijkheid.
Kortom, thema’s waar je je handen aan vol hebt.

Daarbij maakt het niet uit of je ziek of gezond bent. De sfeer van het vroegere huisgezin speelt wel een extra rol. Die zogeheten omgevingsfactoren, die dagelijkse sfeer waarmee je als kind omringd werd, kan op termijn leiden tot ziekte en als je pech hebt tot ongelukkig zijn in relaties.

Eénrichtingsverkeer

Nu kan ziekte alleen al een krachtige dynamiek oproepen. Denk bijvoorbeeld aan allerlei verantwoordelijkheden die je erdoor vermijden kunt, of noodgedwongen moet vermijden. Of het leren omgaan met een (verregaande) afhankelijkheid en de invloed daarvan op je machtsgevoelens.
Vaker dan je misschien verwacht, oefent de zieke een grote macht uit op de gezonde gezinsleden. Zijn/haar ziekte wordt een -heimelijke- hefboom om van alles voor elkaar te krijgen. Een appèl op de gezondheid van de ander en/of het benadrukken van de eigen hulpeloosheid (pijn, beperking, etc) kan de gezonde ander aansporen meer te doen dan hij nog kan dragen, of kan hem teveel doen toegeven aan de wensen van de zieke. Dit creëert een risicovolle interactie met elkaar. Het grootste gevaar hierin is het ontstaan van wat ik noem éénrichtingsverkeer.

Trouwens, het omgekeerde geldt net zo goed voor de gezonde gezinsleden. Zij kunnen een groot gevoel van macht ontlenen dankzij hun hulp. Ook zij kunnen het benadrukken van ´Wat ze toch allemaal doen´misbruiken om hun zin door te drijven, waardering af te dwingen, tegenspraak te dwarsbomen, etc.

Het zwarte schaap

Om het nog een stapje ingewikkelder te maken: het komt ook voor dat iemand binnen een gezin de ziekte draagt, zodat de andere gezinsleden gezond kunnen blijven. Of om de schijn te wekken dat die gezond zijn. Deze ‘gezonde’ gezinsleden kunnen daarmee hun kracht om niet-ziek te zijn op allerlei verschillende manieren uiten en gebruiken. Wat als ziek of gezond geldt kan er per gezin anders uitzien. Het zieke of zwart schaap van de familie kan bijvoorbeeld de kunstenaar zijn binnen het zakengezin. Waardoor de zakelijke types diegene als ‘loser’ kunnen zien. Een sprekend voorbeeld is het gezin Moszkowicz waar de zonen van Max sr in de advocatuur móesten. Weigeren was geen optie. Met alle gevolgen van dien.

Uit welk gezin je ook komt, met welke sfeer dan ook, voor iedereen gelden vragen als:
– Ga je op een gezonde manier met je macht om?
– Hoe ziet dat eruit?
– Waaraan herken je ongezonde machtsuitoefening?

Snelheid & irritatie

Maar waaraan herken je nu het verschil tussen gewone onhebbelijkheden die je vanuit je gezin van herkomst hebt meegenomen en gedragingen die zwaar belast door die omgevingsfactoren (de sfeer thuis) zijn?

Gelukkig is dat makkelijk. Let op twee signalen:
– reactiesnelheid en
– irritatiegraad
Als een reactie getriggerd wordt vanuit oude omgevingsfactoren reageer je net té snel, te abrupt, te gehaast. Dat is logisch, want het steunt op je ervaring uit het verleden. Alsof je al weet wat er komen gaat en daardoor direct door kunt vliegen. Ik noem verschillende voorbeelden.

Reactie snelheid voorbeelden

Stel dat vroeger thuis dikwijls een dreigende sfeer hing. Om welke reden dan ook, fysiek geweld, gescheld, dronkenschap, wispelturigheid, etcetera. Je bent inmiddels volwassen, hebt werk en tussen collega’s ontstaat ruzie. Binnen een split second schiet je direct terug in je gedrag van vroeger. Voor de een is dat stil en onzichtbaar als een muis worden, een ander probeert direct vrede te stichten of te plezieren.
Of stel, je komt uit een ‘gezucht-en-gesteun’-sfeer. Zodra dan iemand zucht, steunt of klaagt bestaat het risico dat je snel in actie komt. Voor de een zal dat betekenen direct met een oplossing te komen, een ander zal meelevendheid vertonen: ‘Ach, wat zit het toch tegen voor je.’ en vervolgens twee grote oren op tafel leggen en gaan zitten om al het geklaag braaf aan te horen. En weer een ander gaat direct plezieren. ‘Wat naar, zal ik een kop thee voor je zetten?’

Daarmee wil ik niet zeggen dat al de bovengenoemde reacties verkeerd zijn. De essentie is dat je ze al doet voordat je er erg in hebt. En dat komt omdat ze vanuit die ‘sfeer van vroeger’ getriggerd worden. Het komt niet eens in je op om ánders te reageren. Anders gezegd; het houdt je zonder dat je het merkt ‘gevangen’ in die manier van reageren. En dus in dat patroon van jezelf als kind in je oude gezin. Als je volwassen bent is dat zelden een goede keus.
Het is dan ook niet de vraag óf dat tot klachten leidt, maar wanneer. Bij de een zal zich dit in lichamelijke klachten vertalen, bij een ander in relationele klachten.

Irritatie-voorbeelden

Het tweede kenmerk waardoor je een reactie op een sfeer van vroeger herkent is je mate van irritatie. Als het uit die oude beladen sfeer van vroeger komt, borrelt vanuit niets een intense en irrationele irritatie naar boven. In een normale situatie bouwt irritatie zich op, maar deze irritatie stuift omhoog. Waar anderen weinig of zelfs geen irritatie bij hetzelfde gedrag hebben, komt bij jou de stoom uit je oren.
Dikwijls is dit een teken dat je je als kind enorm ergerde aan dat ene gedrag maar niet in staat of bij machte was om er toen iets tegen te doen. Dat creëert voelhoorns waardoor je vele malen eerder dan enig ander in staat bij dat ene ongewenste gedrag te herkennen.

Pas nadat je die irritatie hebt overwonnen kun je daar je voordeel mee doen. Zo ontwikkelt de een vanuit zijn jeugd voelhoorns voor onwilligheid. De ander voor onbetrouwbaarheid, agressie, klaagzucht, aandacht-vragerij, slappigheid, opgepoftheid, etcetera. Wat voor bedrukte sfeer het ook is waarmee je als kind te maken hebt gehad. Waar je vroeger onder te lijden hebt gehad, kun je ná diepgaande herkenning, ombuigen tot een waardevol communicatief instrument.

relaties
Meditatie cd

De beste cd voor deze problematiek is de cd Neutraliteit. Je kunt kiezen of je deze met of zonder de Basismeditatie besteld. Als je die al op een andere cd van me hebt, dan is het goedkoper zónder te bestellen. Wist je dat je de cd’s ook kunt downloaden bij https://www.luisterrijk.nl/luisterboek/3675/neutraliteit-incl-basismeditatie of beluisteren via Storytel.

Empowerment

In het boek De uitputting voorbij staat in hoofdstuk 19 een overzichtelijke manier om snel te herkennen hoe zich een ongezonde machtsuitoefening uit. Er staan diverse voorbeelden in. Waarbij we hopen dat je niet vervalt in macht óver anderen. Of het tegendeel: krampachtig die uit de weg gaan. En daarmee kom je op het belang van wat in het engels zo mooi ‘empowerment’ heet. In het Nederlands ‘in je kracht staan’. Dat is geen macht uitoefenen óver anderen, noch je machtelozer voordoen dan je bent maar jezelf (en anderen) in staat stellen macht te gebruiken om je (zich) te ontwikkelen.

Vakantie

En heb je na dit onderwerp zin in vakantie? Ik heb drie bijzondere adressen voor je die ik alle drie van harte kan aanraden: een Sportieve, Spirituele en een Verwen-locatie. Je komt onder de hoede van drie gastvrouwen die hun sporen verdiend hebben. De websites van hen zijn respectievelijk:
http://www.AltijdSporten.nl
http://www.isabe.nl

http://www.gites.nl/vakantiehuizen/bourgogne/nievre/semelay/ravieres-3260

Bronvermeldingen

  1. Meer over ‘die zärtliche Uebertragung’ lees je op blz 162 t/ 165 in Ik voel n/iets voor veranderingIk voel (n)iets voor verandering van Tessa Gottschal
  2. Zin van ziek zijn – Detlefsen & Dahlke
  3. Moeders zijn loeders, over opvoedkundige rampen – Jan Verhulst
  4. Het monsterverbond, de aantrekkingskracht van foute mannen – Carolien Roodvoets
  5. De familie Moszkowicz heeft diverse boeken geschreven, c.q. er is over hen geschreven. Enkele titels zijn: De straatvechter, Onkruid, Het geheim van Bram Moszkowicz, Liever rechtop sterven dan op je knieën leven, Abraham Moszkowicz , Maffiamaat, De toga van mijn vader, Mr. Max Moszkowicz de pleitvader
Back To Top

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen