Ga naar hoofdinhoud
tessa@gottschalmeditaties.nl | Nieuwsbrief ontvangen? Klik hier om je in te schrijven.

Nieuwsbrief: ‘Evenwichtige versus Instabiele energie

Instabiele energie

Hoe kom je weer in stabiele energie, wanneer anderen met hun instabiele energie van heftige emoties, beschuldigingen, claimend gedrag, chaos et cetera je daar uit trekken? Om je energie uitgerust en fris te houden is het handig, dat je makkelijk herkent wanneer deze ‘zwaar’ wordt. Vooral emoties kunnen ongewild zorgen voor een negatieve verandering en leiden tot een verlaging van je vitaliteit. Wat zijn de punten waarop je kunt letten?

In de vorige nieuwsbrief kon je lezen hoeveel het uitmaakt of en wanneer er sprake is van evenwichtige versus een instabiele energie. Herkenbaar aan gedrag dat hoegenaamd rijp of onrijp heet. (zie meer daarover in die vorige nieuwsbrief en mijn boek Ik voel (n)iets voor verandering, en in hetzelfde boek qua inhoud, alleen met een andere titel vanwege een switch van uitgever ‘Ik ben van gisteren’.

Eenrichtingsverkeer-relaties

In verkeerstermen gezegd: hoe meer er sprake is van éénrichtingsverkeer, des te groter de kans dat er aan je gehangen of getrokken wordt, of op een andere vervelende manier druk wordt uitgeoefend. De consequentie van het toestaan, dat een ander éénrichtingsverkeer uitoefent is een directe bedreiging, of aantasting van je vitaliteit. Vandaar dat ik in deze nieuwsbrief hier verder op inga.Instabiele (onrijpe) energie voelt bijvoorbeeld zwaarder, claimend, trekkend en tegelijkertijd afstotend, klef, rommelig in de zin van ongeordend of chaotisch, te veranderlijk tot grillig aan toe, gehaast, voortstuwend op een onplezierige manier, hard, stekelig, etc.
Daar tegenover staat evenwichtige (rijpe) energie die stabiel en standvastig aanvoelt, beweeglijk zonder haast of druk, licht, opgewekt, ruimte gevend, meegaand, compact, gericht, etc.

Gevoelens, die de baas zijn

Het zijn vooral gevoelens die op onverwachte momenten ervoor kunnen zorgen, dat je in de greep van instabiele (onrijpe) energie komt (of dat een ander je meesleurt daarin). Er zijn twee punten, waaraan je kunt herkennen of emoties er met je vandoor willen gaan. Daarover dadelijk meer.
Eerst een voorbeeld waar emoties het bij Joyce over nemen. ‘Die verkoper was zo overtuigend. Door hem heb ik al die dure rotdingen gekocht! Ik kom daar nooit meer.’ zegt ze fel.
Pas later dringt door dat het niet zijn schuld is. ‘Ik heb me helemaal laten meeslepen.’ Om pal daarna haar argeloosheid te vergoelijken: ‘Toch blijft het oneerlijk, je hoort gewoon niet zo met mensen om te gaan. Dat dit allemaal maar mag! Profiteurs zijn het.’

Joyce laat zien hoe ze – doordat haar gevoelens haar meeslepen – ze het overzicht verloor en in een vlaag van enthousiasme ‘rotdingen’ kocht. Om haar eigen impulsiviteit goed te praten, legt ze de schuld bij de verkoper. En zo belandt Joyce in het net van de slachtoffer – dader – tirandynamiek; zie verderop.

In deze nieuwsbrief lees je hoe je je wapent tegen dit gevaar. Je eigen gevoelens spelen hierbij een belangrijk signaalfunctie. Ze kunnen onder andere waarschuwen of je meer op je hoede moet zijn. Dankzij mindfulness – met je aandacht erbij zijn – merk je sneller of er sprake is van instabiele (onrijpe) energie, of evenwichtige (rijpe). Zoals je in de vorige nieuwsbrief kon lezen is het omgaan met onrijp gedrag het meest vermoeiend. De kenmerken waaraan je dat herkent staan in de vorige nieuwsbrief.
Dit keer lees je hoe je door twee punten meer gewaarschuwd wordt.

Kort gezegd zijn dat:

  1. de realiteitsbeleving
  2. te snel reageren

Je kunt ook zeggen: hoe beleeft iemand zijn realiteit en hoeveel tijd geeft hij zichzelf om die te checken. Er bestaat namelijk niet zoiets als dé realiteit, dé waarheid. Iedereen heeft zijn eigen persoonlijke ervaringen die maken dat je vanuit bepaalde invalshoeken ergens naar kijkt. En allemaal hebben we het risico op blinde vlekken en speciale voorkeuren.

1. Realiteitsbeleving

Hoe instabieler (onrijper) iemand is, des onrealistischer en hoger zijn diens verwachtingen. Een van de eerste vragen die je dan je kunt afvragen is: hoe zorgvuldig is iemand’s (jouw) realiteitstoetsing? Joyce van het hierboven genoemde voorbeeld vond het oneerlijk dat de verkoper zich enthousiast met verkopen bezig hield en niet met de vraag of Joyce door zijn enthousiasme haar eigen doel uit het oog verloor. Joyce verwachtte dat die verkoper dat wél deed.

Nu zijn verwachtingen geniepige dingen. Vaak heb je niet eens in de gaten dat je die had, tot de teleurstelling volgt. Het is niet voor niets dat het boeddhisme een groot voorstander is van ‘leven zonder verwachtingen’.
Dat dit niet zo eenvoudig is, laten teleurstellingen wel blijken. Zoals Joyce in de verkoper teleurgesteld raakte.

Het hoogste doel kan dan wel volgens het boeddhisme zijn ‘verwachtingsvrij’ te worden. Totdat het zover is krijgt iedereen de nodige teleurstellingen te verwerken. Die teleurstellingen helpen – ook al voelt dat niet zo – om je beeld van de realiteit bij te stellen. Hoe hoger de verwachtingen, des te meer er diepe teleurstellingen zijn. Soms is een verwachting ongemerkt zó hoog dat de teleurstelling daarover liever op conto van een ander geschoven wordt. En dat verlaagt weer de kans om het realiteitsbeeld bij te stellen.

Slordige denktrant

Een andere manier om te toetsen hoe iemands realiteitsbeeld is, is te kijken naar z’n opbouw van conclusies. Sommigen hebben ronduit een slordige conclusievorming. Ze springen enthousiast naar een conclusie en vergeten achterom te kijken waarop die gebouwd is. Enthousiasme, goedgelovigheid, te weinig ervaring met nadenken, gehaastheid, ongeduld, fanatisme, zwart/wit-denken, niet tegen ongelijk kunnen, je zin willen hebben, vermoeidheid, en nog veel meer zijn allemaal bronnen die tot slordige conclusievorming leiden. En dat leidt op zijn beurt weer tot een botsing met de realiteit.

2. Hoe snel is iemand beschuldigend?

Was het toetsen van de realiteitsbeleving stap 1. Stap 2 is erop letten of er een ‘schuldige’ aangewezen wordt. Een ander beschuldigen of iets kwalijk nemen is menselijk en normaal. Iedereen doet dit weleens. Echter de snelheid of ongenuanceerdheid waarmee iemand dat doet, verraadt veel. Dus kijk hoe vlug iemand (of jezelf) ‘in de aanval schiet en beschuldigt’ en let op zaken als: voelt hij/zij zich sowieso gauw tekort gedaan, aangevallen, gegriefd, beledigd, onheus tegemoet getreden, etc?

Mensen die te gemakkelijk naar de ander wijzen staan minder in hun eigen kracht. Hun energie is wat wankelmoedig en vaker afhankelijk van ‘gelijk hebben’.

Met als gevolg dikwijls een vorm van slachtoffergedrag en dat is een kenmerk van geestelijke onrijpheid. Je kunt dit onder andere herkennen aan zinnen waarbij veel gepraat wordt wat anderen fout of niet goed doen. Terwijl opvallend genoeg wat iemand zelf doet als correct voorgespiegeld wordt.

Kort gezegd: de balans slaat dan teveel uit naar de ander en de eigen inbreng is onderbelicht, wordt goedgepraat of op een andere manier onder de mat geveegd.

De slachtoffer – dader – tiran-dynamiek

Er is een vreemde, maar krachtige relatie tussen wat populair heet slachtoffer – dader – tiran. Deze drie woorden zijn wat onduidelijk en schetsen een te simpel beeld. In energietermen gaat het hier om de balans en dynamiek tussen actieve, passieve en beoordelende energie.
Je kunt deze drie ook zien als je vermogen om activiteit te kunnen ontplooien, het vermogen om te kunnen laten en je onderscheidingsvermogen. Teveel doen is even schadelijk als teveel laten en goedgelovigheid is net zo schadelijk als overkritisch zijn.

Het harmonieus samengaan van deze drie energieën leidt tot de krachtigste vormen van in je kracht staan (empowerment). Wat vaker voorkomt echter is dat iemand teveel accent legt op een van de drie. En dat creëert onherroepelijk een verwrongen verbinding met de twee andere energiebewegingen.

De reden daarvoor is dat deze drie energievormen continue met elkaar verbonden zijn. Ze kunnen niet zonder elkaar. Door stelselmatig voornamelijk één vorm het vaakst te gebruiken, roep je een kracht op die als een boemerang terugslaat.

Onderlinge verschillen

Wat zijn de verschillen tussen deze drie energie-vormen? Onderstaand overzicht laat diverse kenmerken zien.

Actieve energie Alles draait om doen, bijvoorbeeld actiegericht, initiatiefrijk, hulpvaardig, ijverig, resoluut, resultaatgericht, houden van snelheid, daadkracht en verandering etc.
Passieve energie Alles draait om laten, zoals passiviteit, afwachtendheid, kalmte, geduld, uitstellen, aanpassingsgericht, opofferend, eerder sfeergericht dan prestatiegericht, etc
Onderscheidende energie onderscheidingsvermogen, meningsvorming, nauwgezetheid, doorzettingsvermogen, discipline, standvastigheid, striktheid, oordeelsvorming, etc.

De schaduwkant

Raakt de balans tussen deze drie verstoort, dan komen de schaduwkanten te voorschijn. Pas dan wordt goed merkbaar dat die drie energiestromen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Wat extra kwalijk aan de schaduwwerking is, is dat het zorgt dat de drie verschillende energiebewegingen in elkaar overgaan.

Zo kan een actieve energie, bijvoorbeeld die van ‘de redder’ (zie verderop) geleidelijk aan veranderen in ‘slachtoffer’. Voorbeeld: je staat telkens klaar voor anderen en plots besef je dat anderen van je goedheid profiteren en niet klaarstaan voor jou. Ondanks je harde werken kun je hiermee ongemerkt een ‘dictator’ van je eigen goedheid geworden. Want de ‘redder’ kan zijn harde werken goedpraten door te denken dat niet-helpen een ander in-de-steek-laten is. En zo verschuift de redder langzaam in een tiran.

Een passieve energie verandert veelal via de onderscheidende energie naar de actieve energie. Als ‘slachtoffer’ (zie verderop) doe je bijvoorbeeld een beroep op anderen. Echter de schaduwkant van de onderscheidende energie verklaart deze hulp telkens als ‘niet goed genoeg’. En voor je het weet wordt je een ‘achtervolger’. “Het werkte niet, heb je een andere suggestie? En weer een ander advies, en nog een, en nog een?’

Bij beiden is voornamelijk de schaduwkant van de onderscheidende energie de boosdoener. Die zweept de ‘redder’ op tot hard werken, klaarstaan voor anderen en het minimaliseren van de eigen behoeften. Bij de ‘slachtoffer’ ruïneert het elk stapje vooruit en wordt iedere mislukking met harde kritiek omringt.

De schaduwkanten

Waar herken je de schaduwkanten aan? Hieronder enkele voorbeelden. Uitgebreide voorbeelden vind je in hoofdstuk 19 van ‘De uitputting voorbij’.

Actieve energie

  • overdreven klaarstaan voor anderen,
  • denken (en/of doen) voor anderen,
  • ongevraagd helpen,
  • op voorhand initiatief nemen,
  • je stoer en sterk voordoen,
  • enkel oog hebben voor prestaties,
  • geen nee kunnen zeggen,
  • oververantwoordelijk voelen,
  • de ander plezieren, etc.

Passieve energie

  • beslissingen overlaten aan anderen,
  • uitstelgedrag,
  • negatieveling,
  • continue ja-maar’en,
  • overdreven aanpassen,
  • ongezond leven/eten,
  • niet aan jezelf toekomen,
  • verslavingen,
  • overvragen, etc.

Onderscheidende energie

  • (te) hoge eisen stellen,
  • druk opvoeren (haasten,
  • ongeduld, pushen, etc),
  • overdreven ambitieus,
  • stoer doen,
  • continue doorgaan ondanks pijn of vermoeidheid, complimenten wegwuiven,
  • niet zwak mogen zijn,
  • ‘klagen-is-voor-watjes’, etc.

Metaforen

Een makkelijke manier om deze energievormen te herkennen is door te denken in metaforen. Een metafoor is zoveel breder dan een simpel woord. Ook hier enkele suggesties.

Actieve energie de regelaar, redder, bemoeial, bezige bij, sloof, de grote vrolijkmaker, de drammer, doorbijter, Nurse Nightingale, Robin Hood, Don Quichot, etc.
Passieve energie het slachtoffer, Joris Goedbloed, naïeveling, miesmuizer, luiwammes, onnozele hals, profiteur, de Klager, zeurneus, chaoot, etc,
Onderscheidende energie rupsje Nooit-Genoeg, de politieagent, kruidenier, tiran, koningin, heks, tiran, dictator, perfectionist, betweter, zeikerd, de Eeuwige Criticus, etc.

Herken de schaduwkanten

Om het bovenstaande wat levendiger te maken vind je hieronder enkele voorbeeldzinnen die elk deel kan zeggen.

Actieve energie

  • Ik doe het wel, anders gebeurt het niet.
  • Niets doen is geen optie.
  • Ze kunnen het niet, ik zal wel helpen.
  • Even dit en dat nog doen, dan is het maar klaar.
  • Dat schiet niet op zo, even tempo maken.

Passieve energie

  • Waarom gaat bij mij alles fout?
  • Ik ben te moe om voor mezelf te zorgen.
  • Ik doe maar alsof het er niet is.
  • Het is vanzelf gekomen, dan zal het ook vanzelf weggaan.

Onderscheidende energie

  • Alleen sufferds geven op.
  • Als je er niet aan dood gaat, maakt het je sterker.
  • Willen is kunnen, dus doe meer je best.
  • Twijfelen is voor de dommen.
  • Grote Klungel, kan het nou nooit in één keer goed.

In alle gevallen gelden die eerder genoemde twee punten:
controleer de realiteit en bekijk je reactiesnelheid. De schaduwkant wil graag de realiteit met allerlei goedpraters maskeren en mee hollen (je laten meeslepen) met een van de drie genoemde energieën.

Meditatie

Meditatief kun je veel doen om de schaduwkanten van bovengenoemd trio te vermijden. De kern is zelfvertrouwen, niet opzien tegen autoriteiten en ervaring opbouwen in bekrachtigen (empowerment). Het is het verschil tussen macht over iemand (of een situatie) uitoefenen of macht kundig – zonder anderen plat te walsen – uitoefenen.
Wil je meditatief hiermee aan de slag dan kom je op twee cd’s uit: de combinatie van de cd Emotionele Souplesse en cd Emoties & Gevoel.

En als het niet lukt?

Ook al lukt het misschien niet meteen om bekrachtiging in woord en daad uit te voeren. Leer jezelf te denken in termen van wederzijds steunen. Een ondersteuning die toepasselijk of geschikt is. Met zachtmoedigheid, vanuit kameraadschap en met stimulans om naar een hogere visie, een hogere intentie toe te werken.

Door ieder voor zich te werken aan deze manier van omgaan met macht, creëren we uiteindelijk een betere wereld. Met een nieuwe manier van doen en denken. Weg van ouderwetse hiërarchisch machtsverhoudingen, waarbij een kleine groep het uitmaakt voor de grote meerderheid. De opbrengst ervan is vele malen groter, met verantwoordelijkheid en zeggenschap voor iedereen. Uit studies blijkt dat organisaties met een hiërarchische organisatiestructuur als voordeel hebben dat bevoegdheden duidelijk gedefinieerd zijn, de structuur helder is en de leiding vaak voorbehouden aan enkelingen.
De nadelen zijn echter aanzienlijk. Het beperkt het leren, erkennen van fouten en misstanden. Het creëert onvoldoende wederzijds begrip, stimuleert een wij-zij denken en een van de grootste nadelen is dat het sabotage bevordert.

In energietermen: het houdt de werking tussen doener’s en later’s in stand. Als de stemming negatief wordt zorgt de ‘tiran’ vervolgens voor ophitserij, sabotage, leugens en bedrog. Elementen die je liever niet in je organisatie wilt. Ook niet in een kleine organisatie zoals je relatie of gezin.

Bronnen

  • Ik voel (n)iets voor verandering / Ik ben van gisteren – Tessa Gottschal
  • De uitputting voorbij, Marijke de Waal Malefijt en Tessa Gottschal
  • Tao van Poeh, Benjamin Hof. Een lichtvoetig en desondanks een leerzaam boek.
  • Over de wil, Roberto Assagioli. Een klassieker, nog steeds actueel.
  • De terugkeer van de koning, Ton van der Kroon. Met de terechte ondertitel ‘Het boek voor mannen over liefde, lust en leiderschap’.
  • Macht en overgave, Sun van Meijel. Weliswaar een ouder boek, maar nog zeer boeiend.
  • Macht, Thich Nhat Hanh. Als vluchteling die zelf decennialang alle vormen van macht en machtsmisbruik heeft ervaren, een boek dan van binnenuit geschreven is.
Back To Top